Temperaturna inverzija: zašto je zimi u kotlini hladnije, maglovitije i zagađenije
U troposferi je obično što više, to hladnije. Temperaturna inverzija je stanje kada je obrnuto: temperatura sa visinom raste, pa topliji vazduh leži iznad hladnijeg sloja uz tlo, kao poklopac.
Kako nastaje
- Radijaciona inverzija: tokom vedrih i tihih noći tlo brzo gubi toplotu, pa se vazduh uz njega ohladi više od vazduha iznad.
- Inverzija u anticiklonu: vazduh se u oblasti visokog pritiska spušta i pri tome zagrijava, pa nastaje topliji sloj iznad hladnijeg.
- Frontalna inverzija: na toplom frontu topao vazduh navlači se preko hladnijeg, a na hladnom se hladan vazduh podvlači pod topliji.
Zimi su za inverziju najvažniji anticiklon i slab vjetar: tada nema miješanja koje bi hladan vazduh uz tlo zamijenilo toplijim.
Zašto se zadržava u kotlinama
Tokom vedrih noći ohladi se i vazduh na obroncima okolnih planina. Hladan vazduh je teži, pa se sliva niz padine i skuplja na dnu doline ili kotline, gdje ostaje „zaključan” jer se okolni teren uzdiže na sve strane. Zato je u kotlinama inverzija posebno izražena, a uz nju se često stvara i magla. Hrvatska enciklopedija navodi da su u takvim zimskim situacijama planinski krajevi često sunčaniji i topliji od nizija.
Inverzija i zagađen vazduh
Inverzija ne stvara zagađenje, ali ga zadržava pri tlu. Dim iz ložišta, izduvni gasovi saobraćaja i emisije iz industrije ne mogu da se podignu i razrijede u višim slojevima, pa se zagađenje nagomilava pri tlu. Klimatolog Vladimir Đurđević u razgovoru za Vreme ističe da su za zagađenje odgovorni oni koji ga ispuštaju, a ne vrijeme, i kao gradove kojima reljef otežava situaciju navodi Kosjerić, Užice i Sarajevo.
Kako je prepoznati u prognozi
Inverzija se može naslutiti kada je u kotlini hladnije nego u obližnjim višim mjestima, posebno ujutru, uz slab vjetar i maglu. Uporedite, na primjer, jutarnju temperaturu u Podgorici i na Cetinju, na oko 670 m nadmorske visine. Kvalitet vazduha ne prikazujemo; za njega pratite zvanične mjerne mreže.